Maand: augustus 2020

Tijdens mijn IVF-traject kreeg ik langdurige last van mijn voet en daarna van allerlei andere onderdelen van mijn lichaam. Ik dacht nog, terwijl ik op krukken naar het baby-maak-centrum strompelde: als ik hen was, zou ik vragen of ik wel een kind kan verzorgen in deze conditie. Maar gelukkig kwam niemand daar op dat idee!
Na jaren min of meer moeizaam herstellen kon ik in 2017 weer een aardige bergwandeling maken.

September 2017 kreeg ik weer last van diezelfde voet, van het level wekenlang nauwelijks mogelijk om erop te staan. Oktober 2017 deed Sam zijn eerste zelfdodingspoging. Het leek erop, dat zowel hij als mijn voet zich voorspoedig herstelden. Januari 2018 kon ik alweer een uur wandelen — en toen kwam de borstkanker.

Mijn conditie leek zich stabiel te houden tot twee weken voor het einde van de laatste genezende aanslag op mijn lichaam: de bestralingen. Toen ging de voet weer helemaal in de herhaling, vergezeld van zijn pijngenoten elders. Dit keer duurde het bijna twee jaar, totdat ik tot mijn grote vreugde begin juni 2020 weer twee uurtjes kon wandelen.

13 juni werd Sam opgenomen na een hele serieuze poging. De eerste keer dat echt goed zichtbaar werd, hoe slecht het eigenlijk met hem ging.

17 juni kreeg ik een nieuwe blessure, ditmaal aan de heup, nu van het level niet meer dan vijf minuten wandelen mogelijk. Mijn oude fysio adviseerde om voorlopig niet op te bouwen, teneinde te proberen in deze stressperiode een zekere basisconditie in stand te kunnen houden.
Een eigenlijk toevallig geconsulteerde nieuwe fysio zag een instabiele linker heup en gaf precies de goede hele basale oefeningetjes om de spieren daaromheen te activeren, naast het niet-opbouw-advies.

Nu, 6 weken na het overlijden van Sam, moet ik tot mijn verbijstering constateren, dat de heupklachten en de rest van mijn fysieke conditie heel langzaam doch zeer gestaag vooruitgaan, dit ondanks genoeg verdriet, vaak heel slecht slapen en veel moeheid overdag. Ik kan steeds weer iets meer lopen, maar dat gaat alleen goed als ik het rustig en ontspannen doe (ook toevallig!)
Hoe is dat mogelijk???

Verder is vanaf half juni mijn rechter bovenarm a la seconde 1-2 centimeter dunner geworden (daar zit al vanaf de kankerbehandelingen een beetje, feitelijk continu aanwezig lymfoedeem wat nog niet 1 maal was afgenomen)
Vanaf half juni en nog veel meer vanaf 14 juli is er ook een innerlijk blok beton uit mijn borstkas verdwenen, wat ik al lang meedroeg en altijd hield voor Saskia-neurotische-nervoseritis. Nu heb ik het, achteraf, omgedoopt tot onbewuste-ongrijpbare-Sam-bezorgheid.

Dat verklaart dan vele voorafgaande pijnen als vasthoud-stressklachten en de instabiele heup-pijnen als loslaat-effecten.

Nu is de relatie tussen lichaam en geest natuurlijk nooit zo simpel als hierboven geschetst. Ik heb geen idee, hoe mijn lichaam en geest de komende tijd verder gaan functioneren.
De bovenarm is deze week alweer een beetje dikker geworden. Maar wie weet komt dat door de dertig graden hier in Frankrijk? heel veel brandnetels uit de grond trekken? gisteren veel kanoèn? Toch te weinig huilen?

Het enige wat ik kan doen is nederig mijn hoofd buigen voor hoe het nu is en proberen open te staan voor wat er zich ook innerlijk gaat voordoen.
Voorlopig ben ik dan, geloof ik, grofweg, op het goede spoor.

Verder zijn er een heleboel foto’s en filmpjes van Sam door mij en de vriendengroep van Sam bij elkaar gebracht. Maarten heeft die op Google drive gezet. Met een een google-inlog kun je er door grasduinen.
Kopieer de link hieronder in je browser.

Het is een grote en bonte verzameling van mooie en slordige en vage en onschuldige en aangrijpende afbeeldingen en korte stukjes beweging, ook in tijd door elkaar heen. Eigenlijk precies een goede weergave van de manier waarop Sam door het leven ging. Als je sorteert op naam, dan gaat het nog een beetje van jong naar volwassen.
Als je zelf dingen wil toevoegen, zet ze in de tweede google drive folder, zie link hieronder en geef dat daarna even door aan mij of Maarten.

DIT IS DE LINK OM ALLES TE BEKIJKEN, SAM BEKIJKEN:

https://drive.google.com/drive/folders/11TW3wmnzzNbAjM949uaQYrBIl8sveNIg?usp=sharing

DIT IS DE LINK ALS JE DINGEN WIL TOEVOEGEN, SAM2 GENAAMD:

https://drive.google.com/drive/folders/1tS04_wrD7B_hSWdFmz84SBaYI5mfo64x?usp=sharing

En om in de stemming te komen hierbij een paar voorbeelden.
De eerste foto is een simpel whattsappje om zijn nieuwe kapsel te laten zien aan Maarten. Maar ik zie het leed in zijn ogen…

De tweede printscreen is van een kort filmpje, ook heel erg recent.
En o wat kijkt hij lief!

De laatste is een oudere, zijn eerste gay pride in 2017. Erg leuk

Hoe doe je dat, rouwen elders?
Nu zijn we gelukkig zeer vertrouwd met de afgelegen boerderij van jeugdvriendin Katja, waar Bert al 20 en ik al 35 (?) elk jaar kom.
Bert was bang voor ontwrichtende zoon-herinneringen. Per slot hebben de jongens hier ook jarenlang vertoefd, riddertje gespeeld op de hooibalen in de schapenschuur, eieren gezocht, meegereden op de tractor, schapen helpen binnenhalen, eindeloos elkaar van het vlot in de rivier afduwen. Maar dat valt mee.
Het is hier ook zo tijdloos en gastvrij. Dat helpt bij het verdragen van de grillen van het lot. Bos en schapen en vliegen en burlende herten en ratatouille maken en tomaten drogen in de brandende zon en bramen plukken voor de vlaai en brandnetels aanvallen.
Altijd teveel te doen maar ook altijd tijd genoeg.
We kijken foto’s van Sam.
Bert zwoegt dagelijks de omringende heuvels op per racefiets en ik zwem elke dag een klein stukje verder in de heldere rivier.
Het verdriet heeft zich als verstekeling in de bagage verstopt, en als een echte verstekeling floept het op ongelegen momenten tevoorschijn, liefst snachts. Dan vraagt het tijd en overdenkingen. Kunnen we wel gelijk luisteren naar de stilte of naar de uilen in de verte.

Langzaam daalt de stilte een beetje neer. Dat we soms alleen maar wat voor ons uit staren, dat hebben we allebei.
De begrafenis van een tweede jongeman vorige week (wat overigens ook heel liefdevol was vormgegeven en vooral mooi overkwam. Maar onbegrijpelijk, onbegrijpelijk. Dat beide jongens niet bijtijds hulp hebben weten te vragen, dat ze hun duistere kanten niet hebben willen of kunnen delen met hun omgeving, zo triest……) gecombineerd met reeds geplande vakantiedagen doet ons verstillen, verlangzamen, verpeinzen.

Ik heb zelf moeite met nog meningen te hebben. Ik ben teveel veronderstellingen kwijtgeraakt: ik had zo’n goed contact met Sam, hij vertrouwde mij, we konden alles zo goed bespreken samen,als je maar voldoende van je kind houdt en hem laat merken dat hij zeer gewenst is, dan komt het wel goed, als ouders ga je eerder dood dan je kinderen, alle investeringen die je gedaan hebt zie je opbloeien tot een zelfstandig leven.

Deze gebeurtenis heeft mij, volgend op mijn borstkanker, schoongewassen. Emoties en plannen dobberen voorbij (nou ja, denderen soms voorbij)

Ik sta open voor een nieuwe kijk op de wereld. Mijn vooroordelenschoolbord is schoongeveegd. Ik kan niet voor mij zien welke kant die op gaat. Dat voelt ergens wel rustig, maar ook… een beetje leeg.

Dus volg ik mijn intuitie maar. Als ik die kan horen. En anders weet Bert me meestal wel te helpen herinneren.

Er wordt aan ons gemeld dat wij moedig zijn, omdat we alle aspecten van onze huidige levenssituatie onder ogen proberen te zien. Dat wij zo krachtig overkomen. Dat het zo knap is, dat wij naar de begrafenis gaan van de zoon van een vriendin (die o onuitsprekelijke verbijstering, drie weken na Sam dezelfde weg koos).
Dat is echt onzin. Niet naar zijn begrafenis gaan was nog naarder.
Wij volgen de weg van de minste weerstand.
Niet als moedige kapiteins aan een zwaar stuurwiel, met de kracht van onze wil door de stroomversnellingen sturend, maar meer als …..
Het is al zwaar genoeg wat er vanzelf op je pad komt.
Verwerken is niet hard werken, maar toelaten.
Je zal toch maar ook nog moeite moeten doen om gevoelens te vermijden, om jezelf anders voor te doen dan je bent, om die tsunami van gevoelens met je wil een bepaalde kant op te sturen.
Nederig trachten wij te volgen, waar de stroom van het leven ons heen leidt, en proberen we te luisteren naar die rustige innerlijke stem die meestal wel weet wat het juiste pad is…..
En als we het dan even helemaal niet weten (wat dagelijks voorkomt) hebben wij altijd nog een partner die het soms wel weet.
En anders moeten we gewoon even geduld hebben.

Wij worden opnieuw geboren in een land wat wij niet kennen. Een land zonder Sam in levende lijve. Alles is anders, maar ook hetzelfde.

Dat triest op de bank zitten, dat kan iedereen zich goed voorstellen. Die aanvallen van intense emoties, waarvan verdriet het meeste voorkomt.
En dat dat steeds maar terugkomt en altijd wel weer terug zal blijven komen.

Maar ook is er een andere zijde aan deze historie.
Ik kan dat het best verduidelijken door te citeren uit het boekje: leven met zelfdoding, waarin nabestaanden brieven schrijven aan de lezer met hun ervaringen en levenslessen.
Aanvankelijk ging ik wel erg zuchten van dat boekje. Er staan nogal wat verhalen in van: het duurde tien jaar voor ik weer een merel hoorde fluiten enzo. Tien jaar! Dan heb ik mijn merels al opgebruikt voor mijn hele leven, want bij tijd en wijlen hoor ik ze nu al!
Maar toen kwam het verhaal voorbij van Conny ten Klooster en BAM dat herken ik! Over de liefde voor het leven, die door zo’n ervaring sterker kan worden. Over de beslissing te streven naar echte, echte acceptatie. Over kracht en kwetsbaarheid die zoveel sterker voelbaar worden. Over de liefde,die je niet hoeft kwijt te raken.

Dit is een deel van haar brief aan de lezers:
“KOSTBAAR LEVEN.
“Conny, kijk eens…., iets moet hier oke zijn, met Bart, met ons.” Een half uur in het mortuarium: schok, radeloosheid, verscheurend huilen. Weer stilgevallen wijst Dirk, mijn man, naar Barts dode lichaam. En ik zie het ook, zijn lichaam zo gaaf, de vage glimlach op zijn gezicht, iets van zachte liefde en vrede om hem heen. Ja, iets is hier goed én hij is dood…..

La Palma. Drie jaar later. Uitrusten in de zon, het lichte getwitter van de kanaries rondom. Uitzicht op oceaan, berg en bossen. De warmte dringt langzaam in mijn botten. De stilte keert me naar binnen. Vreugde en verdriet mengen zich tot een onbegrijpelijke lichtheid van leven, gewoon maar leven. Opnieuw de verwondering. Het ergste wat me kon overkomen is gebeurd, deze dood. Zijn leven, zo kostbaar. En het vreemde is, dat ook nu, dit moment, het leven opnieuw kostbaar is.

De eerste jaren na Barts plotselinge stap uit het leven waren als een tsunami die door mij heen spoelde. Het vroeg alles van mij om te kunnen blijven, zoals in die eerste uren, zowel bij de schok, de pijn, de wanhoop, de woede, als bij de liefde, het licht en de openheid. En telkens opnieuw merk ik, dat het doorleven van de pijnlijkste gevoelens, vroeger of later, iets in mij opent dat me draagt. Zijn dood, zijn eigen stap, brak mijn hart open en opende onvermoede ruimtes in het leven. Mijn plaatjes en ideeën over leven en over dood vielen weg. Ik zag nooit zo helder, dat de dood onontkoombaar deel van het leven is en dus ook vroege dood, ook de dood van een kind, ook zelfdoding. Geboorte en dood als bewegingen van het leven.

Waar de dood eerst zwart leek, werd ondanks mijzelf, juist uit deze dood nieuw leven wakker. En verdiepte het contact met familie, vrienden en mijn werk met mensen. Nieuwe vruchtbaarheid, nieuwe inspiratie, hoe gek dat ook mag klinken. Mijn toekomst neemt een andere wending. Ik heb een ander leven dan ik wenste, met een pijnlijk missen, maar het blijkt geen slechter leven.

(……….)

Mijn hart kan meer aan dan ik ooit vermoedde. Zo diep aangeraakt ben ik door hem, door wie hij was. Mjin zoon, deze mooie man, in zijn kracht en zachtheid, in zijn passie. Dankbaar ben ik voor zijn bestaan. Na zijn dood kan ik voelen hoe hij ook mij gevormd heeft, hoe hij in mijn cellen zit. Hoe ik hem altijd meeneem, zijn uniekheid door mij heen kan voelen, soms buiten mij kan waarnemen als een smaak van hem, een vleug van hem, onmiskenbaar eigen. zo weg als hij is, hij is nooit weg. “

Ik, wij, staan pas aan het begin van de door haar beschreven lange weg.
Maar die onbegrijpelijke lichtheid van leven, als verdriet en vreugde zich mengen tot een onbekend nieuw en mooi, mooi geheel, die ervaren wij al bijna elke dag. Hopelijk kunnen wij ons hierdoor laten leiden.

Nu snap ik waarom mensen naar de kerk gaan. Net als wij bemoediging en vertroosting ontvangen via het steeds weer bespreken van existentiele onderwerpen, de herhaling die behulpzaam is.
Hallelujah! Amen.

Maar.
Alles goed en wel. Uiteindelijk is het toch ook gewoon kut. Gewoon kut.
(met dank aan een buurvrouw, die deze kernachtige uitspraak in mijn hoofd heeft gezet en die frequent toepasselijk is!)

Daar zit je dan.
Wat nu?
Gelukkig is er nog veel afleiding in berichtjes, telefoontjes en kaartjes (ik kan echter maar een bepaald rantsoen aan meeleven aan, dus twee weken later heb ik nog steeds de berg kaartjes niet helemaal doorgeploegd. Bert is heel anders, die verwerkt alles direct en vergeet daarna de helft weer)

Wat zeg ik dan tegen patienten in crisis, burn-out of depressie?
3 basic rules:
1. MAAK EEN KLEIN DAGSTRUCTUURTJE.
(Bert gaat weer zachtjesaan werken, dat geeft hem afleiding. En langzaam gaat hij ook weer naar de sportschool. Eerste dag gelijk een blessure, dus slowly slowly…..
Ik heb 5 dagen na de opname van Sam een nieuwe blessure aan de heup opgelopen en mag nu niet meer dan 5 minuten in het bos lopen, 1 of 2 keer per dag. Maar dat moet dan ook, samen met een klein oefenprogrammaatje. Soms ook effies post verwerken van mijn werk.
En we gaan vaker maar korter naar de moestuin. Op die plek is het het makkelijkst om alles even te vergeten.
2. BLIJF BEWEGEN.
Nou ja, zie 1.
3. DOE ELKE DAG IETS POSITIEFS VOOR JEZELF.
Dat gaat goed!
Midden op de dag met The Great British Bake Off op TV eigen sperzieboontjes schoonmaken.
Cruesli eten.
Winnen van Bert met De Slimste Mens en wordfeud (dat is voor Bert misschien dan weer wat minder, bij nader inzien. Maar voor hem is samen op de bank zitten al een bron van tevredenheid…(voor mij ook trouwens)) Overigens moet ik eerlijk zijn: Bert heeft ook veel plezier in winnen van mij met wordfeud……
Wordfeud spelen met mijn 3 andere wordfeud-partners.

De ene dag gaan we picknicken in Loosdrecht, en dat is echt fijn, avondzon over het water, meloen met ham en maaltijdsalade, stukkie zwemmen.
Een andere dag is alles zo vermoeiend, zo vermoeiend.
Soms doet alles mij aan Sam denken, en dan is het streven niet alle gevoelens toelaten, maar juist een beetje doseren ter preventie van een emotionele verdrinkingsdood. En elke dag opnieuw proberen te luisteren naar wat er die dag het meest behulpzaam is……

Woensdag 15 juli ben ik gewoon aan het werk op het gezondheidscentrum. Opeens staat mijn man Bert voor mijn neus, tussen twee benauwd kijkende politie-agenten in. Ik denk: O NEE! Op z’n best ligt hij op de IC!

Ik commandeer ze naar mijn kamer toe. Ze hakkelen wat, en ik roep: Zeg het dan! Zeg het dan! Dan raapt Bert zijn moed bij elkaar en hij zegt: Sam heeft zelfmoord gepleegd. Hoe dan? Hoe dan? Met een touw….

Ik kijk naar de net geprinte brief voor mijn neus. Ik zeg: ik ga zo even helemaal instorten, maar nu moet dit nog even naar de assistente en ik duw het in de handen van de bedremmelde agent. Daarna moet ik nog 1 recept maken, en de twee minuten daarna schreeuw ik alleen maar, met mijn hoofd naar de muur.
Dan bellen we Maarten, zijn tweelingbroer. Godzijdank is hij net op bezoek bij vriendinnen, die hem een uur of twee troosten voordat hij naar de woning van Sam komt.

Sam is gevonden door een huisgenoot op woensdag rond half 1, nadat zijn vrienden alarm hadden geslagen, omdat niemand contact kon krijgen met Sam op dinsdag. 

Donderdag 9 juli is hij nog komen eten bij ons. Heb ik speciaal lekker eten gemaakt. Kon hij waarderen.
Een maand eerder was hij 10 dagen opgenomen geweest in verband met een nu echt serieuze zelfmoordpoging. Een aantal eerdere, minder gevaarlijke zelfmoordpogingen deed hij af als nihilistische buien, die alweer waren overgedreven. Na die opname heeft hij, eindelijk, een beetje verteld hoe leeg en duister hij zich diep van binnen voelde, en dat hij eigenlijk alleen echt gelukkig werd door heel lekker, zorgvuldig klaargemaakt eten, liefst mooi gerangschikt op een bord. Vandaar.

Zondag 12 juli heb ik nog samen met Maarten KFC gegeten bij Sam. Het is al jaren een traditie om ons eens per kwartaal vol te stoppen met die hot wings. Ik verwonderde me er nog over, hoe soepel het maken van die afspraak ging (Het was lastig en steeds lastiger met Sam afspraken te maken waar je op kon rekenen. Dit jaar werd de helft van de pogingen niet beantwoord of op het laatste moment afgezegd)
Sam heeft op het laatste moment nog voor mij een bordje salade erbij gemaakt, tomaatjes, olijfjes, met zorg fijngesneden, lekkere dressing.

Maandagavond 13 juli is hij met vrienden naar zijn stamkroeg gegaan. Hij trakteerde. Hij zei, dat hij waarschijnlijk toch een andere kamer had en een baan had aangeboden gekregen. Hij dronk weer. Veel. Hij kwam thuis rond een uur of zes ’s ochtends op dinsdag 14 juli. Bert kon uit de gegevens op zijn mobiel en zijn laptop herleiden hoe zijn laatste uren zijn verlopen.
Sam  heeft nog wat muziek geluisterd en een zelfmoordbriefje op zijn laptop getypt. En hij heeft de spullen gedegen klaargemaakt, om het nu wel te laten lukken. Iets na achten is het dan echt gebeurd.

Bert en ik rijden naar zijn woning. Ik moet Bert drie keer de weg wijzen op deze zeer bekende weg.  Op de galerij staan de twee iets te jonge agenten wat te schutteren. Sam ligt naakt op zijn bed in zijn kamer na het onderzoek van de forensisch arts en de kamerdeur is dicht.
De KFC botjes liggen nog in de kamer en de vliegen zijn blij.
Als de agent zegt, dat hij er niet al te erg uitziet, wil ik hem zien. Hij heeft striemen in de hals, en de ogen staan open, maar verder ziet hij er…… vredig uit. Hoe is dat mogelijk.
Maarten komt aan en vanaf dat moment is hij volledig onderdeel van ons gesmeerde trio.
We ruimen wat kippenbotjes op en verzamelen vast ongeopende aanmaningen en lang geleden uitgeleende boeken in afwachting van de begrafenisondernemer Nathalie, van de Zwaan. Zij leidt ons door de eerste beslismomenten heen.
Ik help Sam op de draagbaar tillen en hij wordt weggereden.
Aan de overkant van de straat zien zijn vrienden, die zich in die flat verzameld hebben en toevallig met Maarten op hun balkon staan, Sam weggaan over de galerij.
We gaan met Maarten nog even langs het rouwcentrum.  Zelfs Maarten durft Sam te gaan zien en dat valt hem mee, hoe hij daar stil en rustig ligt met zijn mooie bloes aan en met blote voeten.

We zijn pas om een uur of tien thuis.
We hebben na de middag niet meer dan een paar stukken meloen naar binnen gekregen.