blogvansaskia

Hoe doe je dat, rouwen elders?
Nu zijn we gelukkig zeer vertrouwd met de afgelegen boerderij van jeugdvriendin Katja, waar Bert al 20 en ik al 35 (?) elk jaar kom.
Bert was bang voor ontwrichtende zoon-herinneringen. Per slot hebben de jongens hier ook jarenlang vertoefd, riddertje gespeeld op de hooibalen in de schapenschuur, eieren gezocht, meegereden op de tractor, schapen helpen binnenhalen, eindeloos elkaar van het vlot in de rivier afduwen. Maar dat valt mee.
Het is hier ook zo tijdloos en gastvrij. Dat helpt bij het verdragen van de grillen van het lot. Bos en schapen en vliegen en burlende herten en ratatouille maken en tomaten drogen in de brandende zon en bramen plukken voor de vlaai en brandnetels aanvallen.
Altijd teveel te doen maar ook altijd tijd genoeg.
We kijken foto’s van Sam.
Bert zwoegt dagelijks de omringende heuvels op per racefiets en ik zwem elke dag een klein stukje verder in de heldere rivier.
Het verdriet heeft zich als verstekeling in de bagage verstopt, en als een echte verstekeling floept het op ongelegen momenten tevoorschijn, liefst snachts. Dan vraagt het tijd en overdenkingen. Kunnen we wel gelijk luisteren naar de stilte of naar de uilen in de verte.

Langzaam daalt de stilte een beetje neer. Dat we soms alleen maar wat voor ons uit staren, dat hebben we allebei.
De begrafenis van een tweede jongeman vorige week (wat overigens ook heel liefdevol was vormgegeven en vooral mooi overkwam. Maar onbegrijpelijk, onbegrijpelijk. Dat beide jongens niet bijtijds hulp hebben weten te vragen, dat ze hun duistere kanten niet hebben willen of kunnen delen met hun omgeving, zo triest……) gecombineerd met reeds geplande vakantiedagen doet ons verstillen, verlangzamen, verpeinzen.

Ik heb zelf moeite met nog meningen te hebben. Ik ben teveel veronderstellingen kwijtgeraakt: ik had zo’n goed contact met Sam, hij vertrouwde mij, we konden alles zo goed bespreken samen,als je maar voldoende van je kind houdt en hem laat merken dat hij zeer gewenst is, dan komt het wel goed, als ouders ga je eerder dood dan je kinderen, alle investeringen die je gedaan hebt zie je opbloeien tot een zelfstandig leven.

Deze gebeurtenis heeft mij, volgend op mijn borstkanker, schoongewassen. Emoties en plannen dobberen voorbij (nou ja, denderen soms voorbij)

Ik sta open voor een nieuwe kijk op de wereld. Mijn vooroordelenschoolbord is schoongeveegd. Ik kan niet voor mij zien welke kant die op gaat. Dat voelt ergens wel rustig, maar ook… een beetje leeg.

Dus volg ik mijn intuitie maar. Als ik die kan horen. En anders weet Bert me meestal wel te helpen herinneren.

Er wordt aan ons gemeld dat wij moedig zijn, omdat we alle aspecten van onze huidige levenssituatie onder ogen proberen te zien. Dat wij zo krachtig overkomen. Dat het zo knap is, dat wij naar de begrafenis gaan van de zoon van een vriendin (die o onuitsprekelijke verbijstering, drie weken na Sam dezelfde weg koos).
Dat is echt onzin. Niet naar zijn begrafenis gaan was nog naarder.
Wij volgen de weg van de minste weerstand.
Niet als moedige kapiteins aan een zwaar stuurwiel, met de kracht van onze wil door de stroomversnellingen sturend, maar meer als …..
Het is al zwaar genoeg wat er vanzelf op je pad komt.
Verwerken is niet hard werken, maar toelaten.
Je zal toch maar ook nog moeite moeten doen om gevoelens te vermijden, om jezelf anders voor te doen dan je bent, om die tsunami van gevoelens met je wil een bepaalde kant op te sturen.
Nederig trachten wij te volgen, waar de stroom van het leven ons heen leidt, en proberen we te luisteren naar die rustige innerlijke stem die meestal wel weet wat het juiste pad is…..
En als we het dan even helemaal niet weten (wat dagelijks voorkomt) hebben wij altijd nog een partner die het soms wel weet.
En anders moeten we gewoon even geduld hebben.

Wij worden opnieuw geboren in een land wat wij niet kennen. Een land zonder Sam in levende lijve. Alles is anders, maar ook hetzelfde.

Dat triest op de bank zitten, dat kan iedereen zich goed voorstellen. Die aanvallen van intense emoties, waarvan verdriet het meeste voorkomt.
En dat dat steeds maar terugkomt en altijd wel weer terug zal blijven komen.

Maar ook is er een andere zijde aan deze historie.
Ik kan dat het best verduidelijken door te citeren uit het boekje: leven met zelfdoding, waarin nabestaanden brieven schrijven aan de lezer met hun ervaringen en levenslessen.
Aanvankelijk ging ik wel erg zuchten van dat boekje. Er staan nogal wat verhalen in van: het duurde tien jaar voor ik weer een merel hoorde fluiten enzo. Tien jaar! Dan heb ik mijn merels al opgebruikt voor mijn hele leven, want bij tijd en wijlen hoor ik ze nu al!
Maar toen kwam het verhaal voorbij van Conny ten Klooster en BAM dat herken ik! Over de liefde voor het leven, die door zo’n ervaring sterker kan worden. Over de beslissing te streven naar echte, echte acceptatie. Over kracht en kwetsbaarheid die zoveel sterker voelbaar worden. Over de liefde,die je niet hoeft kwijt te raken.

Dit is een deel van haar brief aan de lezers:
“KOSTBAAR LEVEN.
“Conny, kijk eens…., iets moet hier oke zijn, met Bart, met ons.” Een half uur in het mortuarium: schok, radeloosheid, verscheurend huilen. Weer stilgevallen wijst Dirk, mijn man, naar Barts dode lichaam. En ik zie het ook, zijn lichaam zo gaaf, de vage glimlach op zijn gezicht, iets van zachte liefde en vrede om hem heen. Ja, iets is hier goed én hij is dood…..

La Palma. Drie jaar later. Uitrusten in de zon, het lichte getwitter van de kanaries rondom. Uitzicht op oceaan, berg en bossen. De warmte dringt langzaam in mijn botten. De stilte keert me naar binnen. Vreugde en verdriet mengen zich tot een onbegrijpelijke lichtheid van leven, gewoon maar leven. Opnieuw de verwondering. Het ergste wat me kon overkomen is gebeurd, deze dood. Zijn leven, zo kostbaar. En het vreemde is, dat ook nu, dit moment, het leven opnieuw kostbaar is.

De eerste jaren na Barts plotselinge stap uit het leven waren als een tsunami die door mij heen spoelde. Het vroeg alles van mij om te kunnen blijven, zoals in die eerste uren, zowel bij de schok, de pijn, de wanhoop, de woede, als bij de liefde, het licht en de openheid. En telkens opnieuw merk ik, dat het doorleven van de pijnlijkste gevoelens, vroeger of later, iets in mij opent dat me draagt. Zijn dood, zijn eigen stap, brak mijn hart open en opende onvermoede ruimtes in het leven. Mijn plaatjes en ideeën over leven en over dood vielen weg. Ik zag nooit zo helder, dat de dood onontkoombaar deel van het leven is en dus ook vroege dood, ook de dood van een kind, ook zelfdoding. Geboorte en dood als bewegingen van het leven.

Waar de dood eerst zwart leek, werd ondanks mijzelf, juist uit deze dood nieuw leven wakker. En verdiepte het contact met familie, vrienden en mijn werk met mensen. Nieuwe vruchtbaarheid, nieuwe inspiratie, hoe gek dat ook mag klinken. Mijn toekomst neemt een andere wending. Ik heb een ander leven dan ik wenste, met een pijnlijk missen, maar het blijkt geen slechter leven.

(……….)

Mijn hart kan meer aan dan ik ooit vermoedde. Zo diep aangeraakt ben ik door hem, door wie hij was. Mjin zoon, deze mooie man, in zijn kracht en zachtheid, in zijn passie. Dankbaar ben ik voor zijn bestaan. Na zijn dood kan ik voelen hoe hij ook mij gevormd heeft, hoe hij in mijn cellen zit. Hoe ik hem altijd meeneem, zijn uniekheid door mij heen kan voelen, soms buiten mij kan waarnemen als een smaak van hem, een vleug van hem, onmiskenbaar eigen. zo weg als hij is, hij is nooit weg. “

Ik, wij, staan pas aan het begin van de door haar beschreven lange weg.
Maar die onbegrijpelijke lichtheid van leven, als verdriet en vreugde zich mengen tot een onbekend nieuw en mooi, mooi geheel, die ervaren wij al bijna elke dag. Hopelijk kunnen wij ons hierdoor laten leiden.

Nu snap ik waarom mensen naar de kerk gaan. Net als wij bemoediging en vertroosting ontvangen via het steeds weer bespreken van existentiele onderwerpen, de herhaling die behulpzaam is.
Hallelujah! Amen.

Maar.
Alles goed en wel. Uiteindelijk is het toch ook gewoon kut. Gewoon kut.
(met dank aan een buurvrouw, die deze kernachtige uitspraak in mijn hoofd heeft gezet en die frequent toepasselijk is!)

Daar zit je dan.
Wat nu?
Gelukkig is er nog veel afleiding in berichtjes, telefoontjes en kaartjes (ik kan echter maar een bepaald rantsoen aan meeleven aan, dus twee weken later heb ik nog steeds de berg kaartjes niet helemaal doorgeploegd. Bert is heel anders, die verwerkt alles direct en vergeet daarna de helft weer)

Wat zeg ik dan tegen patienten in crisis, burn-out of depressie?
3 basic rules:
1. MAAK EEN KLEIN DAGSTRUCTUURTJE.
(Bert gaat weer zachtjesaan werken, dat geeft hem afleiding. En langzaam gaat hij ook weer naar de sportschool. Eerste dag gelijk een blessure, dus slowly slowly…..
Ik heb 5 dagen na de opname van Sam een nieuwe blessure aan de heup opgelopen en mag nu niet meer dan 5 minuten in het bos lopen, 1 of 2 keer per dag. Maar dat moet dan ook, samen met een klein oefenprogrammaatje. Soms ook effies post verwerken van mijn werk.
En we gaan vaker maar korter naar de moestuin. Op die plek is het het makkelijkst om alles even te vergeten.
2. BLIJF BEWEGEN.
Nou ja, zie 1.
3. DOE ELKE DAG IETS POSITIEFS VOOR JEZELF.
Dat gaat goed!
Midden op de dag met The Great British Bake Off op TV eigen sperzieboontjes schoonmaken.
Cruesli eten.
Winnen van Bert met De Slimste Mens en wordfeud (dat is voor Bert misschien dan weer wat minder, bij nader inzien. Maar voor hem is samen op de bank zitten al een bron van tevredenheid…(voor mij ook trouwens)) Overigens moet ik eerlijk zijn: Bert heeft ook veel plezier in winnen van mij met wordfeud……
Wordfeud spelen met mijn 3 andere wordfeud-partners.

De ene dag gaan we picknicken in Loosdrecht, en dat is echt fijn, avondzon over het water, meloen met ham en maaltijdsalade, stukkie zwemmen.
Een andere dag is alles zo vermoeiend, zo vermoeiend.
Soms doet alles mij aan Sam denken, en dan is het streven niet alle gevoelens toelaten, maar juist een beetje doseren ter preventie van een emotionele verdrinkingsdood. En elke dag opnieuw proberen te luisteren naar wat er die dag het meest behulpzaam is……

Woensdag 15 juli ben ik gewoon aan het werk op het gezondheidscentrum. Opeens staat mijn man Bert voor mijn neus, tussen twee benauwd kijkende politie-agenten in. Ik denk: O NEE! Op z’n best ligt hij op de IC!

Ik commandeer ze naar mijn kamer toe. Ze hakkelen wat, en ik roep: Zeg het dan! Zeg het dan! Dan raapt Bert zijn moed bij elkaar en hij zegt: Sam heeft zelfmoord gepleegd. Hoe dan? Hoe dan? Met een touw….

Ik kijk naar de net geprinte brief voor mijn neus. Ik zeg: ik ga zo even helemaal instorten, maar nu moet dit nog even naar de assistente en ik duw het in de handen van de bedremmelde agent. Daarna moet ik nog 1 recept maken, en de twee minuten daarna schreeuw ik alleen maar, met mijn hoofd naar de muur.
Dan bellen we Maarten, zijn tweelingbroer. Godzijdank is hij net op bezoek bij vriendinnen, die hem een uur of twee troosten voordat hij naar de woning van Sam komt.

Sam is gevonden door een huisgenoot op woensdag rond half 1, nadat zijn vrienden alarm hadden geslagen, omdat niemand contact kon krijgen met Sam op dinsdag. 

Donderdag 9 juli is hij nog komen eten bij ons. Heb ik speciaal lekker eten gemaakt. Kon hij waarderen.
Een maand eerder was hij 10 dagen opgenomen geweest in verband met een nu echt serieuze zelfmoordpoging. Een aantal eerdere, minder gevaarlijke zelfmoordpogingen deed hij af als nihilistische buien, die alweer waren overgedreven. Na die opname heeft hij, eindelijk, een beetje verteld hoe leeg en duister hij zich diep van binnen voelde, en dat hij eigenlijk alleen echt gelukkig werd door heel lekker, zorgvuldig klaargemaakt eten, liefst mooi gerangschikt op een bord. Vandaar.

Zondag 12 juli heb ik nog samen met Maarten KFC gegeten bij Sam. Het is al jaren een traditie om ons eens per kwartaal vol te stoppen met die hot wings. Ik verwonderde me er nog over, hoe soepel het maken van die afspraak ging (Het was lastig en steeds lastiger met Sam afspraken te maken waar je op kon rekenen. Dit jaar werd de helft van de pogingen niet beantwoord of op het laatste moment afgezegd)
Sam heeft op het laatste moment nog voor mij een bordje salade erbij gemaakt, tomaatjes, olijfjes, met zorg fijngesneden, lekkere dressing.

Maandagavond 13 juli is hij met vrienden naar zijn stamkroeg gegaan. Hij trakteerde. Hij zei, dat hij waarschijnlijk toch een andere kamer had en een baan had aangeboden gekregen. Hij dronk weer. Veel. Hij kwam thuis rond een uur of zes ’s ochtends op dinsdag 14 juli. Bert kon uit de gegevens op zijn mobiel en zijn laptop herleiden hoe zijn laatste uren zijn verlopen.
Sam  heeft nog wat muziek geluisterd en een zelfmoordbriefje op zijn laptop getypt. En hij heeft de spullen gedegen klaargemaakt, om het nu wel te laten lukken. Iets na achten is het dan echt gebeurd.

Bert en ik rijden naar zijn woning. Ik moet Bert drie keer de weg wijzen op deze zeer bekende weg.  Op de galerij staan de twee iets te jonge agenten wat te schutteren. Sam ligt naakt op zijn bed in zijn kamer na het onderzoek van de forensisch arts en de kamerdeur is dicht.
De KFC botjes liggen nog in de kamer en de vliegen zijn blij.
Als de agent zegt, dat hij er niet al te erg uitziet, wil ik hem zien. Hij heeft striemen in de hals, en de ogen staan open, maar verder ziet hij er…… vredig uit. Hoe is dat mogelijk.
Maarten komt aan en vanaf dat moment is hij volledig onderdeel van ons gesmeerde trio.
We ruimen wat kippenbotjes op en verzamelen vast ongeopende aanmaningen en lang geleden uitgeleende boeken in afwachting van de begrafenisondernemer Nathalie, van de Zwaan. Zij leidt ons door de eerste beslismomenten heen.
Ik help Sam op de draagbaar tillen en hij wordt weggereden.
Aan de overkant van de straat zien zijn vrienden, die zich in die flat verzameld hebben en toevallig met Maarten op hun balkon staan, Sam weggaan over de galerij.
We gaan met Maarten nog even langs het rouwcentrum.  Zelfs Maarten durft Sam te gaan zien en dat valt hem mee, hoe hij daar stil en rustig ligt met zijn mooie bloes aan en met blote voeten.

We zijn pas om een uur of tien thuis.
We hebben na de middag niet meer dan een paar stukken meloen naar binnen gekregen.

Zelfmoord, het laatste taboe?
Nabestaanden kunnen in een isolement geraken?
Dat is ons nog niet gelukt.
Daags na De Dag stonden er huilende vrienden voor de deur. Soep en cake. Hulp bij het naaien van de wade, hulp bij het uitzoeken van de kleren voor de crematie. Iemand handelt het contact met de kamerverhuurster af. Iemand handelt de indrukwekkende stapel aanmaningen voor ons af.
Iemand stuurt muziek. Iemand maakt een schilderijtje.
Verder ook nog verspreid door de dagen heen fijne telefoontjes.
We worden overstelpt met attenties en kaartjes, tot en met klasgenoten van de basisschool. En tot….. eeehhhh…. 1 kaartje waarvan we echt, helemaal, niet achter kunnen komen waar we die persoon nou van moeten kennen.
En wij zijn heel heel erg dankbaar voor dat alles.

Jullie omstanders zijn zoekende na zo’n catastrofe, dat hoort erbij.
Er vliegen allerlei emoties ook door je eigen gebeente.
Je weet niet wat wij willen.
Je weet in het begin niet wat je tegen ons moet zeggen.
Wat is dan de gebruiksaanwijzing?
Nou, die is uiteindelijk nogal simpel:

Je zegt gewoon wat er in je opkomt. En je vraagt wat wij willen.
Wij zeggen zelf wat wij prettig vinden. En als wij dan ergens even niet over willen praten, dan zeggen wij dat gewoon. Bert wil in het algemeen liefst zoveel mogelijk over Sam praten met andere mensen. Bij mij is dat iets meer op rantsoen. Dus regelmatig beginnen we samen aan een gast, en excuseer ik mij na een poosje.
En soms zeg je iets waar (vooral ik) erg om moet huilen. Maar dat is ook niet erg, want dat hoort erbij.

Ik denk dat bijna iedereen ook bang is om iets verkeerds te zeggen.
Maar voor ons zijn er niet veel verkeerde dingen. Hooguit zijn we het ergens niet mee eens. Waarschijnlijk is alles wat jij hebt bedacht ook al door ons hoofd gegaan.
In al die tientallen tientallen contacten van de afgelopen twee weken hebben we maar twee keer iets “verkeerds” kunnen ontdekken.

De eerste keer was in het huis van Sam. Hij lag nog één kamer verder naakt op bed (na het onderzoek van de forensische arts) en de twee agenten vertrokken, terwijl wij bleven wachten op de begrafenisonderneemster.
De ene iets te jonge agent zei als afscheid: Nou, maak er een mooi afscheid van! Dat was ZO uit de pas met waar wij toen waren, dat we er eigenlijk alleen een beetje om hebben zitten grinniken, toen hij al weg was hoor.

De tweede keer deelde een vriend ons mee, dat hij wist hoe wij ons voelden, omdat hij zelf ook recent een vriend (van een jaar of vijftig) verloren had aan zelfmoord. Die formulering vonden wij absoluut verkeerd. Niets is te vergelijken met je kind, je eigen kind.
Overigens horen wij nu wel heel veel verhalen van vrienden en familie, die ook een dierbare hebben verloren aan zelfmoord. Ze vertellen hoe het voor hen was, en dat het misschien wel een beetje lijkt op wat wij meemaken. En dat is vaak alleen maar goed om te horen.

Mochten er andere nabestaanden van hele andere rampen meelezen: probeer dit eens uit. Tot op heden werkt het voor ons heel erg goed. Zeg gewoon wat jij wilt en wat niet. De omstanders zullen erg opgelucht zijn dat ze het niet meer hoeven te raden. En minder mensen zullen afhaken. En bedank ze zoveel mogelijk. Dat is fijn voor hen en geeft jezelf ook weer een positieve actie om te ondernemen.

En de laatste tip voor de omstanders: vraag er nog eens naar over een kwartaal. Volgend jaar. Voor ons blijft het waarschijnlijk een levend onderdeel van ons bestaan.

Ik dacht, dat ik eerst een hele achtergrond van Sam moest schetsen voordat de rest van mijn blog begrijpelijk word. Maar dat is helemaal niet handig, werpt een drempel op naar het delen van ons heden. dus gaan we het anders doen.
Hoe heeft het nu zo kunnen gebeuren?
Toen hij zes was, legden we vaak simpele legpuzzels. Hij kon maar steeds niet leren, dat een puzzelstukje met een rechte kant aan de zijkant van een puzzel hoort.
Toen hij in de puberteit zelfstandig wilde worden heb ik moeten zien, hoe hij keer op keer het puzzelstukje op een verkeerde plek legde. Het leek wel, of hij een aangeboren onvermogen had om van zijn eigen fouten te leren. Daarbij is de combinatie van jeugdige overmoed en net teveel kleine en grote stekelige obstakels op zijn levenspad onze Sam fataal geworden.
In de speech van Bert staat verder ook al een kleine biografie.

Daarom nu alleen wat sfeerschetsen…..

Ten eerste: meedoen met Mamma Mia, helemaal georganiseerd door een talentvolle meid uit de straat. Kijk hoe het enthousiasme en de levenslust eraf spat…… (staand, tweede van links, tussen Jarne en Maarten)

Ten tweede: kijk wat ik vorige week vond op internet..

Mei 2019 begon Sam deze opleiding, helemaal enthousiast, zelf gevonden. Een manier om van zijn DUO-studieschuld af te komen (moet je een MBO diploma voor halen binnen 10 jaar) En ook passend bij zijn interesses. En ook zou dat diploma veel opties voor aardig werk geven, waarbij hij dan rustig kon nadenken of hij nog verder wilde leren. En ook nog in 1 jaar klaar! 2 maanden lang is hij met plezier elke week naar Rotterdam gereisd voor de terugkomdag en ook vond hij na een maand zelf een stageplek. Maar door de brute 11 uren per dag die hij daar moest draaien, waarbij hij dan ook nog zelf in het weekend in het cafe ging werken, draaide hij binnen 2 weken na de start van de stage door. Zo triest. Al kun je achteraf ook zeggen, dat zijn fundament waarschijnlijk toen al te instabiel was om dit echt lang vol te kunnen houden.

Na een zelfmoordpoging in april 2019 was hij een paar weken lang bezig geweest met het in kaart brengen van zijn schulden, maar langer niet. (deze info viel uit de mond van een schuldhulpverlener, die wij toevallig na zijn zelfmoord spraken)
En wie is er zo gek om na een 55-urige werkweek ook nog zaterdagnacht te gaan werken, helemaal als je al weet dat je psychisch niet echt stabiel bent?

Ten derde: zijn zelfmoordbrief.

Alcohol geeft mij het moed om laffe dingen te doen.

Het is mijn eigen schuld.

maar mijn excuses voor het abrupte einde!

Dit heeft hij op zijn laatste avond geschreven.
Indrukwekkend. Hartverscheurend. Onthullend.
Langzaam vinden we steeds meer aanwijzingen, dat hij al maanden, maandenlang serieus bezig was met het plannen van zijn levenseinde. Dat hij door allerlei dingen te regelen (of juist niet te regelen) steeds meer uitwijkmogelijkheden voor zichzelf afsneed.
En de wijze van uitvoering van de zelfmoord en deze brief duiden op grote vastberadenheid.
Hij vind zichzelf laf. Vergeeft zichzelf dus niet.
Maar ook blijft hij tot op het allerlaatst zijn best doen om het goede na te streven.
Hij excuseert zich naar ons toe. Hij probeert ervoor te zorgen, dat wij ons niet schuldig voelen.

Wat een tragiek.
Dat hij zo in elkaar stak, dat hij wel steeds positief wilde leven, maar de basis en de gereedschappen niet had om dat vol te kunnen houden.

Vanmorgen was ik weer eens in diepe droefenis verdwaald. Ik vroeg aan de Sam in mijn hoofd:
Wat kan ik daaraan doen Sam?
Sam: NOU, je kunt bijvoorbeeld van je leven een lekker zootje maken!
Ik: Nee Sam, dat vind ik niet leuk als je dat zegt, daar heb ik niets aan.
Sam: Mam, vraag je MIJ om advies? kijk wat ik ervan gebakken heb!
Ik: Maar Sam, dat weet ik best, maar je hebt toch altijd het talent gehad om andere mensen wel goede raad te kunnen geven? Kun je mij geen raad geven?
Sam: Nou, laat me dan eens denken.
(kijkt mij onderzoekend aan en is even stil)
Weet je. er is maar 1 weg om hieruit te komen.
Dat is de weg van de liefde.
Dat is de enige weg.
En daarna is hij stil.

De muziek is uiteindelijk, voor ons, een prachtige compositie geworden van emoties en eigen voorkeuren.

-Once upon a time in the West, intro. Ennio Morricone.
-Stand by me. Ben E King
-Why. Lonnie Mack.
-Hard times. Ray Charles.
-See me, Feel me. The Who (live versie van Woodstock)

De mensen komen de zaal in. Er speelt een engelachtig intro, geruststellend, troostend, wees welkom.

Dan word Sam binnengedragen met Stand By Me. We zijn samen, we doen dit met z’n allen, en daarom hoef je niet bang te zijn.

Na de speeches van ons gezin volgt het hartverscheurende Why?…… Middenin het afscheid mag er ruimte zijn voor onbedekte wanhoop.

Daarna volgen de speeches van de vrienden.
En dat wordt afgesloten door Hard Times. Ook triest, maar tegelijk zachtmoedig en berustend.

En dan het laatste nummer. Het is ook laatste nummer wat Sam ooit gehoord heeft (wat Bert heeft kunnen teruglezen uit zijn mobiel) Confronterend om dit hardop te zeggen. Maar wij doen dat wel, willen de connectie met Sam maken en het lied is ook prachtig, symbolisch en een beetje ruw, precies zoals dit wij dit afscheid willen laten zijn.
Begint ijl, eenzaam, a cry for help. Zo eenzaam moet Sam van binnen zijn geweest.
Maar daarna volgt de rest, up-beat, rommelig maar met goede wil, zoals wij willen dat het leven verder gaat, als dat ons gegeven mag zijn……